Thu hồi đất là gì? Nhà nước thu hồi đất trong những trường hợp nào (cập nhật 2026)

Thu hồi đất là gì? Thu hồi đất trong những trường hợp nào?

Cập nhật ngày 06/11/2026 – theo Luật Đất đai 2024, Nghị quyết 254/2025/QH15 và Nghị định 49/2026/NĐ-CP.

Thu hồi đất là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người đang sử dụng hoặc đang được Nhà nước giao quản lý đất. Theo pháp luật hiện hành, Nhà nước chỉ thu hồi đất trong 4 nhóm trường hợp: vì mục đích quốc phòng, an ninh; để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; do vi phạm pháp luật về đất đai; và do chấm dứt sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất hoặc đất có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.

Bài viết dưới đây được Văn phòng Luật sư Nguyễn Hưng và Cộng sự biên soạn lại toàn bộ theo quy định mới. Các quy định của Luật Đất đai 2013 (Điều 61, 62, 64, 65, 66) mà nhiều tài liệu cũ vẫn trích dẫn đã hết hiệu lực từ ngày 01/8/2024.

Thu hồi đất là gì?

Theo khoản 35 Điều 3 Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15), Nhà nước thu hồi đất là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người sử dụng đất, hoặc thu lại đất của người đang sử dụng đất, người được Nhà nước giao quản lý đất.

So với Luật Đất đai 2013, định nghĩa mới có hai điểm cần lưu ý:

  • Nhấn mạnh hình thức pháp lý: thu hồi đất phải được thể hiện bằng quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Không có quyết định thu hồi thì không có căn cứ buộc người dân bàn giao đất.
  • Mở rộng đối tượng: không chỉ người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất, mà cả người đang trực tiếp sử dụng đất và tổ chức được Nhà nước giao quản lý đất.

Cần phân biệt thu hồi đất với trưng dụng đất: trưng dụng là việc Nhà nước tạm thời sử dụng đất trong tình trạng khẩn cấp (chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh…), hết thời hạn trưng dụng thì đất được trả lại; còn thu hồi đất làm chấm dứt quyền sử dụng đất của người bị thu hồi.

Thu hồi đất là gì? Thu hồi đất trong những trường hợp nào?
Thu hồi đất là gì? Thu hồi đất trong những trường hợp nào?

Văn bản pháp luật về thu hồi đất đang áp dụng

Văn bản Nội dung liên quan Hiệu lực
Luật Đất đai 2024 (Luật số 31/2024/QH15) Khái niệm, các trường hợp, điều kiện, thẩm quyền, trình tự thu hồi đất (Điều 78 – Điều 89) 01/8/2024
Nghị định 102/2024/NĐ-CP Quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai, trong đó có thủ tục thu hồi đất 01/8/2024
Nghị định 88/2024/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 226/2025/NĐ-CP) Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 01/8/2024; phần sửa đổi từ 15/8/2025
Nghị định 151/2025/NĐ-CP Phân định thẩm quyền khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp 01/7/2025
Nghị quyết 254/2025/QH15 Bổ sung trường hợp thu hồi đất, rút ngắn thời hạn thông báo, ngoại lệ về điều kiện thu hồi 01/01/2026
Nghị định 49/2026/NĐ-CP Hướng dẫn Nghị quyết 254/2025/QH15; thẩm quyền thu hồi đất của UBND cấp tỉnh 31/01/2026

Nhà nước thu hồi đất trong những trường hợp nào?

Luật Đất đai 2024 liệt kê cụ thể các trường hợp thu hồi đất, và Nghị quyết 254/2025/QH15 bổ sung thêm một số trường hợp từ ngày 01/01/2026. Ngoài các trường hợp này, Nhà nước không được thu hồi đất.

Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh

Theo Điều 78 Luật Đất đai 2024, Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào các mục đích:

  • Làm nơi đóng quân, trụ sở làm việc; căn cứ quân sự;
  • Công trình phòng thủ quốc gia, trận địa, công trình đặc biệt về quốc phòng, an ninh;
  • Ga, cảng, công trình thông tin quân sự, an ninh;
  • Công trình công nghiệp, khoa học công nghệ, văn hóa, thể thao phục vụ trực tiếp quốc phòng, an ninh;
  • Kho tàng của lực lượng vũ trang nhân dân;
  • Trường bắn, thao trường, bãi thử vũ khí, bãi hủy vũ khí;
  • Cơ sở đào tạo, huấn luyện, điều dưỡng, khám chữa bệnh của lực lượng vũ trang;
  • Nhà ở công vụ của lực lượng vũ trang nhân dân;
  • Cơ sở giam giữ, cơ sở giáo dục bắt buộc, trường giáo dưỡng… do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý.

Mới từ 01/01/2026: khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15 bổ sung trường hợp thu hồi đất để làm cơ sở cai nghiện ma túy do lực lượng vũ trang nhân dân quản lý.

Thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng

Điều 79 Luật Đất đai 2024 quy định Nhà nước chỉ thu hồi đất “trong trường hợp thật cần thiết” để thực hiện dự án thuộc 31 nhóm được liệt kê cụ thể, tiêu biểu:

  • Công trình giao thông, thủy lợi, cấp thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng, viễn thông, trung tâm dữ liệu;
  • Chợ, công viên, khu vui chơi công cộng, trụ sở cơ quan nhà nước;
  • Công trình văn hóa, di tích, y tế, giáo dục, thể thao, khoa học công nghệ;
  • Nhà ở xã hội, nhà ở công vụ, cải tạo chung cư, khu tái định cư;
  • Khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao;
  • Khai thác khoáng sản đã được cấp phép; khu đô thị, khu dân cư nông thôn; vùng phụ cận điểm kết nối giao thông;
  • Dự án đã được Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư.

Trường hợp không thuộc danh sách trên, Quốc hội phải sửa đổi, bổ sung theo thủ tục rút gọn (khoản 32 Điều 79) – nghĩa là địa phương không được tự đặt thêm trường hợp thu hồi.

Mới từ 01/01/2026 (khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15), bổ sung thêm 3 trường hợp:

  • Dự án trong khu thương mại tự do và trung tâm tài chính quốc tế;
  • Dự án thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất đã hết thời hạn thỏa thuận nhưng đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và trên 75% số người sử dụng đất: HĐND cấp tỉnh xem xét, thông qua việc thu hồi phần diện tích còn lại để giao, cho thuê cho chủ đầu tư;
  • Tạo quỹ đất để thanh toán cho dự án theo hợp đồng BT, hoặc cho thuê đất để tổ chức đang sản xuất, kinh doanh tiếp tục hoạt động khi bị thu hồi đất.

Với trường hợp “trên 75%”, nếu tiền bồi thường cho phần đất bị thu hồi thấp hơn mức bình quân đã thỏa thuận thì người có đất được nhận thêm phần chênh lệch (khoản 7 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15).

Thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai

Theo Điều 81 Luật Đất đai 2024, Nhà nước thu hồi đất khi:

  • Sử dụng đất không đúng mục đích được giao, cho thuê, công nhận, đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà vẫn tiếp tục vi phạm;
  • Hủy hoại đất, đã bị xử phạt mà tiếp tục vi phạm;
  • Đất được giao, cho thuê không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền;
  • Đất nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho từ người không được chuyển nhượng, tặng cho theo quy định;
  • Đất được Nhà nước giao quản lý mà để bị lấn đất, chiếm đất;
  • Người sử dụng đất không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước, đã bị xử phạt mà không chấp hành;
  • Bỏ đất không sử dụng: đất trồng cây hằng năm, nuôi trồng thủy sản 12 tháng liên tục; đất trồng cây lâu năm 18 tháng liên tục; đất trồng rừng 24 tháng liên tục – đã bị xử phạt và không đưa đất vào sử dụng theo thời hạn trong quyết định xử phạt;
  • Đất thực hiện dự án đầu tư không đưa vào sử dụng 12 tháng liên tục kể từ khi nhận bàn giao, hoặc chậm tiến độ 24 tháng so với tiến độ dự án. Chủ đầu tư được gia hạn tối đa 24 tháng nhưng phải nộp khoản tiền tương ứng; hết gia hạn vẫn không sử dụng thì bị thu hồi mà không được bồi thường về đất, tài sản gắn liền với đất và chi phí đầu tư còn lại.

Các trường hợp 6, 7, 8 không áp dụng khi có sự kiện bất khả kháng (khoản 9 Điều 81).

Điểm khác biệt so với luật cũ: với các vi phạm như sử dụng sai mục đích, hủy hoại đất, bỏ hoang đất nông nghiệp, Nhà nước không thu hồi ngay mà phải xử phạt trước; chỉ khi người sử dụng đất tiếp tục vi phạm hoặc không khắc phục đúng hạn mới bị thu hồi.

Thu hồi đất do chấm dứt sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại, có nguy cơ đe dọa tính mạng

Theo Điều 82 Luật Đất đai 2024, gồm:

  • Chấm dứt sử dụng đất theo pháp luật: tổ chức được giao đất không thu tiền bị giải thể, phá sản, chấm dứt hoạt động; cá nhân sử dụng đất chết mà không có người thừa kế; đất được giao, cho thuê có thời hạn mà hết hạn không được gia hạn; dự án đầu tư bị chấm dứt; đất đã bị thu hồi rừng theo pháp luật lâm nghiệp.
  • Tự nguyện trả lại đất: người sử dụng đất giảm hoặc không còn nhu cầu và có văn bản tự nguyện trả lại.
  • Đất có nguy cơ đe dọa tính mạng con người hoặc không còn khả năng sử dụng: đất ở trong khu vực ô nhiễm môi trường, có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi thiên tai đe dọa tính mạng; đất khác bị ô nhiễm, sạt lở, sụt lún không còn khả năng sử dụng theo mục đích. Căn cứ thu hồi là văn bản của cơ quan có thẩm quyền xác định mức độ ô nhiễm, sạt lở, sụt lún.

Điều kiện để Nhà nước thu hồi đất

Đối với thu hồi đất vì quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế – xã hội, Điều 80 Luật Đất đai 2024 yêu cầu:

  • Có căn cứ: dự án thuộc Điều 78, Điều 79 (hoặc trường hợp bổ sung của Nghị quyết 254) và có trong kế hoạch sử dụng đất được duyệt, hoặc đã có quyết định đầu tư, quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định;
  • Có điều kiện: phải hoàn thành việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bố trí tái định cư trước khi thu hồi. Đây là nguyên tắc “tái định cư trước, thu hồi sau” nhằm bảo vệ người dân.

Ngoại lệ từ 01/01/2026 (khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15):

  • Được ra quyết định thu hồi khi phương án bồi thường (không có bố trí tái định cư) đã niêm yết công khai nhưng chưa phê duyệt, nếu là dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp; với dự án khác thì cần trên 75% người sử dụng đất đồng ý.
  • Được thu hồi đất trước khi hoàn thành bố trí tái định cư đối với dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án tái định cư tại chỗ, dự án bố trí tái định cư theo tuyến công trình chính. Khi đó UBND cấp tỉnh phải quy định việc bố trí tạm cư, thời gian và kinh phí tạm cư cho người dân.

Cơ quan nào có thẩm quyền thu hồi đất?

Đây là nội dung thay đổi nhiều nhất trong hai năm qua do sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp (bỏ cấp huyện từ 01/7/2025). Có thể tóm tắt theo từng giai đoạn:

Giai đoạn Cơ quan quyết định thu hồi đất
01/8/2024 – 30/6/2025
(Điều 83 Luật Đất đai 2024)
UBND cấp tỉnh: thu hồi đất do vi phạm, chấm dứt sử dụng, tự nguyện trả lại… đối với tổ chức, tổ chức tôn giáo, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
UBND cấp huyện: thu hồi đất vì quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế – xã hội (mọi đối tượng); thu hồi do vi phạm, chấm dứt sử dụng đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư.
01/7/2025 – 30/01/2026
(Nghị định 151/2025/NĐ-CP)
Không còn cấp huyện; phần lớn thẩm quyền thu hồi đất của cấp huyện chuyển cho Chủ tịch UBND cấp xã. Thẩm quyền của UBND cấp tỉnh giữ nguyên.
Từ 31/01/2026 đến nay
(khoản 1 Điều 14 Nghị định 49/2026/NĐ-CP)
UBND cấp tỉnh có thẩm quyền quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. UBND cấp tỉnh được phân cấp, ủy quyền cho cơ quan, người có thẩm quyền khác (như UBND hoặc Chủ tịch UBND cấp xã) theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Lưu ý thực tế: vì UBND cấp tỉnh có thể ủy quyền khác nhau ở từng địa phương, khi nhận quyết định thu hồi đất, người dân nên kiểm tra người ký có đúng thẩm quyền hay không bằng cách đối chiếu với quyết định phân cấp, ủy quyền của UBND tỉnh, thành phố nơi có đất. Quyết định ban hành sai thẩm quyền là căn cứ để khiếu nại hoặc khởi kiện.

Thời hạn thông báo thu hồi đất

Trước khi ra quyết định thu hồi đất vì quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế – xã hội, cơ quan có thẩm quyền phải gửi thông báo thu hồi đất cho người có đất. Từ 01/01/2026, thời hạn này được rút ngắn theo điểm a khoản 9 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15:

Loại đất Theo Điều 85 Luật Đất đai 2024 Từ 01/01/2026
Đất nông nghiệp Chậm nhất 90 ngày Chậm nhất 60 ngày
Đất phi nông nghiệp (gồm đất ở) Chậm nhất 180 ngày Chậm nhất 120 ngày

Một số điểm cần biết:

  • Thông báo thu hồi đất phải nêu lý do, diện tích, vị trí, tiến độ thu hồi, kế hoạch điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm và dự kiến phương án bồi thường, tái định cư;
  • Thông báo thu hồi đất có hiệu lực 12 tháng kể từ ngày ban hành;
  • Nếu tất cả người có đất trong khu vực đồng ý bằng văn bản cho thu hồi sớm, cơ quan có thẩm quyền được ra quyết định thu hồi mà không phải chờ hết thời hạn thông báo;
  • Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được niêm yết tại UBND cấp xã và đăng trên cổng thông tin điện tử của xã trong 10 ngày; nếu còn ý kiến không đồng ý, việc đối thoại thực hiện trong thời hạn không quá 30 ngày.

Bị thu hồi đất có được bồi thường không?

Người bị thu hồi đất vì quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế – xã hội được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nếu đủ điều kiện theo Luật Đất đai 2024 và Nghị định 88/2024/NĐ-CP. Từ 01/01/2026:

  • Giá đất tính bồi thường được xác định theo bảng giá đất nhân với hệ số điều chỉnh giá đất do UBND cấp tỉnh ban hành;
  • Nhà ở, công trình phải phá dỡ toàn bộ (hoặc phá dỡ một phần mà phần còn lại không còn đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật) được bồi thường bằng giá trị xây dựng mới của nhà, công trình có tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương.

Ngược lại, không được bồi thường về đất khi bị thu hồi do vi phạm pháp luật đất đai (Điều 81), do chấm dứt sử dụng đất theo pháp luật hoặc tự nguyện trả lại đất (khoản 1, 2 Điều 82), cùng một số trường hợp khác tại khoản 1 Điều 107, Điều 217 Luật Đất đai 2024 (khoản 10 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15).

Xem chi tiết: Các trường hợp thu hồi đất không được bồi thường về đất.

Những thay đổi sắp tới về thu hồi đất

Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) đang được Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ 2 (khai mạc ngày 17/10/2026). Theo dự thảo Chính phủ trình ngày 22/10/2026, một số nội dung đáng chú ý gồm: bổ sung trường hợp thu hồi đất; thu khoản tiền lũy tiến với dự án chậm đưa đất vào sử dụng và thu hồi đất nếu quá 60 tháng vẫn chưa sử dụng; cho phép bồi thường đất ở bằng đất cùng mục đích, đất khác hoặc bằng tiền; cho phép hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang phần đất còn lại hoặc thửa đất khác trong cùng xã.

Đây mới là dự thảo, chưa có hiệu lực. Văn phòng sẽ cập nhật bài viết ngay khi luật được thông qua.

Xem thêm: Thực trạng và vai trò của chính sách đất đai hiện nay.

Câu hỏi thường gặp về thu hồi đất

Không đồng ý với quyết định thu hồi đất thì phải làm gì?

Người có đất bị thu hồi có quyền khiếu nại quyết định thu hồi đất theo Luật Khiếu nại 2011 (thời hiệu 90 ngày kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định) hoặc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án theo Luật Tố tụng hành chính 2015 (thời hiệu 01 năm). Tuy nhiên, trong thời gian khiếu nại, khởi kiện, người có đất vẫn phải chấp hành quyết định thu hồi đất đã có hiệu lực.

Thông báo thu hồi đất hết hạn thì sao?

Thông báo thu hồi đất có hiệu lực 12 tháng. Riêng thông báo ban hành trước ngày 01/8/2024 mà chưa có quyết định thu hồi thì hết hiệu lực, trừ trường hợp cơ quan có thẩm quyền tiếp tục thu hồi và ban hành thông báo mới (khoản 13 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15).

Hiện nay Chủ tịch UBND xã có được ký quyết định thu hồi đất không?

Từ 31/01/2026, thẩm quyền quyết định thu hồi đất thuộc UBND cấp tỉnh. Chủ tịch UBND cấp xã chỉ ký được nếu đã được UBND cấp tỉnh phân cấp hoặc ủy quyền bằng văn bản. Người dân nên yêu cầu cung cấp hoặc tự tra cứu văn bản ủy quyền này.

Bị thu hồi đất do bỏ hoang có bị thu hồi ngay không?

Không. Theo khoản 7 Điều 81 Luật Đất đai 2024, người sử dụng đất phải bị xử phạt vi phạm hành chính trước và chỉ bị thu hồi nếu không đưa đất vào sử dụng trong thời hạn ghi tại quyết định xử phạt.

Bài viết trên là nội dung mà Luật Nguyễn Hưng muốn chia sẻ về “Thu hồi đất là gì? Nhà nước thu hồi đất trong những trường hợp nào (cập nhật 2026)“. Hy vọng bài viết sẽ mang lại những thông tin và kinh nghiệm hữu ích dành cho bạn. Trong quá trình tìm hiểu thông tin, nếu bạn còn những thắc mắc nào cần được giải đáp. Hãy liên hệ Luật Nguyễn Hưng qua số điện thoại (028) 6650 6738 – (028) 6650 8738 để nhận được sự tư vấn hỗ trợ từ đội ngũ luật sư.

Bài viết mang tính tham khảo, căn cứ pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật. Với từng vụ việc cụ thể, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác.